Ακτοπλοΐα


Ο νησιωτικός χαρακτήρας της χώρας μας, φαινόμενο μοναδικό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δημιουργεί ιδιαίτερες ανάγκες για επαρκείς και ποιοτικές συγκοινωνίες και μεγεθύνει την υποχρέωση της Πολιτείας να διασφαλίζει τον κοινωνικό χαρακτήρα της ακτοπλοΐας με σκοπό την διατήρηση της εδαφικής συνέχειας και την εξασφάλιση των προϋποθέσεων για ισότιμη οικονομική ανάπτυξη των νησιών.
 
Προς αυτή την κατεύθυνση είναι φανερός ο τεράστιος ρόλος της εμπορικής ναυτιλίας, που με τα επιβατηγά και επιβατηγά οχηματαγωγά ακτοπλοϊκά πλοία να λειτουργούν ως πλωτές γέφυρες και να μεταφέρουν περίπου 30 εκατομμύρια επιβάτες και 7 εκατομμύρια οχήματα το χρόνο, συνδέει την ηπειρωτική χώρα με τα νησιά ικανοποιώντας τις ανάγκες των κατοίκων των νησιών, των μεταφορέων και του τουρισμού.
 
Τα τελευταία χρόνια, με την επιχειρηματική πρωτοβουλία των ακτοπλοϊκών εταιρειών δρομολογήθηκαν στις θαλάσσιες ενδομεταφορές νεότευκτα ταχύπλοα πλοία που μείωσαν σημαντικά τους χρόνους πρόσβασης και κατέστησαν την ακτοπλοΐα ακόμα πιο ανταγωνιστική απέναντι στις αεροπορικές μεταφορές προς όφελος του επιβάτη.
 
Από την 1 Νοεμβρίου 2002 ο τομέας της ακτοπλοΐας έχει απελευθερωθεί με σκοπό την ενίσχυση του υγιούς ανταγωνισμού και την αναβάθμιση του επιπέδου της ποιότητας των υπηρεσιών προς τον επιβάτη. Το κράτος όμως διατηρεί το θεσμικό του ρόλο να προστατεύει το δημόσιο συμφέρον παρεμβαίνοντας εκεί όπου οι δυνάμεις της αγοράς δεν επαρκούν από μόνες τους για να εξασφαλίσουν επαρκές επίπεδο εξυπηρέτησης.
 
Σε αυτό το νέο περιβάλλον πάγια πολιτική του ΥΕΝΑΝΠ στον τομέα της ακτοπλοΐας είναι: 
α) η ικανοποίηση των ακτοπλοϊκών συγκοινωνιακών αναγκών της χώρας και η διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής, με τακτικές-επαρκείς και αξιόπιστες συνδέσεις των νησιών με την ηπειρωτική χώρα καθ όλη τη διάρκεια του έτους και 
β) η δημιουργία ενός ενθαρρυντικού για επενδύσεις περιβάλλοντος με στόχο την αύξηση της προσφοράς και την αναβάθμιση του επιπέδου της ποιότητας των υπηρεσιών προς τους επιβάτες
 
 

Θεσμικό πλαίσιο θαλασσίων ενδομεταφορών


1. Με το Νόμο 2932/01 "Ελεύθερη παροχή Υπηρεσιών στις θαλάσσιες ενδομεταφορές - Σύσταση Γενικής Γραμματείας Λιμένων και Λιμενικής Πολιτικής - Μετατροπή των Λιμενικών Ταμείων σε Ανώνυμες Εταιρίες και άλλες διατάξεις" (ΦΕΚ Α΄145/27-06-2001), απελευθερώθηκε από την 1η Νοεμβρίου 2002 ο τομέας των θαλασσίων ενδομεταφορών για τα πλοία με σημαία κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών, σύμφωνα με την υποχρέωση της χώρας μας για εναρμόνιση της εθνικής νομοθεσίας με το Κοινοτικό Δίκαιο (Κανονισμός (Ε.Ο.Κ.) 3577/1992).
 
2. Κύριοι άξονες του Νόμου 2932/01 (ΦΕΚ Α΄145/2001) , όπως τροποποιήθηκε με τους Νόμους 3153/03 (ΦΕΚ Α΄153/2003), 3260/04 (ΦΕΚ Α΄151/2004), 3409/05 (ΦΕΚ Α΄273/2005), 3450/06 (ΦΕΚ Α΄64/2006), 3482/06 (ΦΕΚ Α΄163/2006), 3511/06 (ΦΕΚ Α΄258/06), 3569/07 (ΦΕΚ Α΄122/2007), 3697/08 (ΦΕΚ Α΄194/2008), 3922/11 (ΦΕΚ Α΄35/2011), 4072/12 (ΦΕΚ Α΄86/2012) και 4150/13 (ΦΕΚ Α΄/2013), 4254/14 (ΦΕΚ Α΄ 85/2014), 4256/2014 (ΦΕΚ Α΄ 92/2014), 4262/2014 (ΦΕΚ Α΄ 114/2014) και 4276/2014 (ΦΕΚ Α΄ 155/2014) είναι η προστασία του δημοσίου συμφέροντος και η δημιουργία συνθηκών ελευθέρου ανταγωνισμού στις θαλάσσιες ενδομεταφορές. Ειδικότερα η Πολιτεία διατηρεί τον θεσμικό της ρόλο να διασφαλίζει την κοινωνική διάσταση των συγκοινωνιακών υπηρεσιών (εδαφική συνέχεια της χώρας, κοινωνική συνοχή), ενώ η ενθάρρυνση του υγιούς ανταγωνισμού αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αναβάθμιση της ποιότητας των παρερχόμενων υπηρεσιών και την ανάπτυξη της επιχειρηματικής πρωτοβουλίας, παράγοντες άμεσα συνδεδεμένους με την οικονομική ανάπτυξη των νησιών.
 
3. Με βάση τον Νόμο 2932/01 και σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΟΚ) 3577/92, η δρομολόγηση των ακτοπλοϊκών πλοίων στις θαλάσσιες ενδομεταφορές είναι ελεύθερη για τους Έλληνες και κοινοτικούς πλοιοκτήτες οι οποίοι δρομολογούν τα πλοία τους σε γραμμές της επιλογής τους, σύμφωνα με την επιχειρηματική τους πρωτοβουλία, ενώ ο ρόλος της Πολιτείας περιορίζεται στο να ελέγχει ότι πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις δρομολόγησης που προβλέπονται, καθώς επίσης και να παρεμβαίνει τόσο για λόγους δημοσίου συμφέροντος όσο και στις περιπτώσεις που οι δυνάμεις της αγοράς δεν μπορούν από μόνες τους να εξασφαλίσουν επαρκές επίπεδο εξυπηρέτησης.
 
4. Η δρομολόγηση των πλοίων γίνεται σε ετήσια βάση. Οι πλοιοκτήτριες εταιρείες υποβάλλουν μέχρι την 31η Ιανουαρίου έκαστου έτους δηλώσεις δρομολόγησης των πλοίων για τις γραμμές που επιθυμούν να εξυπηρετούν για την δρομολογιακή περίοδο που ξεκινάει από την 1 Νοεμβρίου του ίδιου έτους και λήγει την 31 Οκτωβρίου του επομένου. Κατ’ εξαίρεση δύνανται οι πλοιοκτήτες να υποβάλουν δηλώσεις δρομολόγησης και μετά την 31 Ιανουαρίου. Ειδικά για τα ταχύπλοα και τα υδροπτέρυγα πλοία, η ετήσια δρομολόγηση είναι τουλάχιστον τετράμηνη, εκ των οποίων οι τρεις θερινοί μήνες είναι συνεχόμενοι, και η δήλωση δρομολόγησης υποβάλλεται το αργότερο μέχρι την 30 Νοεμβρίου.
 
5. Το Υπουργείο Ναυτιλίας και Αιγαίου δύναται να παρεμβαίνει, κατ' εξαίρεση και στο αναγκαίο μέτρο, στις παραπάνω ελεύθερες δρομολογήσεις όταν: 
α) οι συνθήκες δεν επιτρέπουν για λόγους ασφάλειας ναυσιπλοΐας στους λιμένες και τάξης στη χερσαία ζώνη, την ταυτόχρονη εξυπηρέτηση των πλοίων και 
β) ο προγραμματισμένος χρόνος διακοπής των δρομολογίων παρακωλύει την τακτική παροχή υπηρεσιών στη συγκεκριμένη γραμμή.
 
6. Για τις γραμμές που οι πλοιοκτήτες με βάση εμπορικά κριτήρια δεν επιλέγουν να εξυπηρετούν, εκδίδονται προσκλήσεις και συνάπτονται συμβάσεις ανάθεσης δημόσιας υπηρεσίας με ακτοπλοϊκές εταιρείες, διάρκειας μέχρι και 12 ετών. Για την έκδοση των προσκλήσεων γνωμοδοτεί το Συμβούλιο Ακτοπλοϊκών Συγκοινωνιών στο οποίο μετέχουν εκπρόσωποι όλων των εμπλεκομένων στην ακτοπλοΐα επαγγελματικών και κοινωνικών φορέων συμπεριλαμβανομένου και εκπροσώπων της τοπικής και νομαρχιακής αυτοδιοίκησης.
 
7. Με απόφαση του Υπουργού, μετά από γνώμη του Συμβουλίου Ακτοπλοϊκών Συγκοινωνιών, δύναται να επιβάλλονται στους πλοιοκτήτες υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας που αφορούν: τους λιμένες, την τακτικότητα, τη συνέχεια, την ικανότητα παροχής μεταφορικών υπηρεσιών, το ναυλολόγιο και τη στελέχωση.
 
8. Τα θέματα που αφορούν το προσωπικό των πλοίων ρυθμίζονται από τις διατάξεις τις ελληνικής νομοθεσίας. Όσοι από τους ναυτικούς δεν είναι Έλληνες πρέπει να κατέχουν πιστοποιητικό ελληνομάθειας.
 
9. Αρμόδια για θέματα ανταγωνισμού στις θαλάσσιες ενδομεταφορές είναι η Επιτροπή Ανταγωνισμού.
 
 

Δικαιώματα επιβατών στις θαλάσσιες ενδομεταφορές


1. Στο πλαίσιο του βασικού στόχου που έχει τεθεί από την ελληνική Πολιτεία για την αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και τη βελτίωση της θέσης του επιβάτη στο σύστημα των θαλάσσιων μεταφορών, θεσπίστηκε για πρώτη φορά τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο, με τον Νόμο 3709/08 (ΦΕΚ Α΄213/2008) «Δικαιώματα-υποχρεώσεις επιβατών και μεταφορέων στις τακτικές θαλάσσιες μεταφορές και άλλες διατάξεις», το νομικό πλαίσιο προστασίας του χρήστη ακτοπλοϊκών υπηρεσιών. Το νομικό αυτό πλαίσιο τροποποιήθηκε με τα άρθρα 35 του Νόμου 4150/13 (ΦΕΚ Α΄102/2013) και 28 του Νόμου 4256/14 (ΦΕΚ Α΄92/2014),προκειμένου να εναρμονιστεί πλήρως με απαιτήσεις του Κανονισμού (ΕΕ) 1177/2010. Ειδικότερα, από τις διατάξεις του Νόμου 3709/08, όπως ισχύει, καθιερώνονται: 
α) το δικαίωμα του επιβάτη να υπαναχωρήσει από τη σύμβαση μεταφοράς και να επιστρέψει το εισιτήριο του πριν την εκτέλεση του ταξιδίου,
β) η υποχρέωση της πλοιοκτήτριας εταιρείας να ενημερώνει τους επιβάτες (εφόσον εκείνοι έχουν γνωρίσει στοιχεία επικοινωνίας) στις περιπτώσεις καθυστέρησης, διακοπής του δρομολογίου ή ακύρωσης αυτού,
γ) η υποχρέωση της πλοιοκτήτριας εταιρείας για την παροχή συνδρομής στους επιβάτες (τροφοδοσία, κατάλυμα) στις περιπτώσεις καθυστέρησης, διακοπής του δρομολογίου (αναλογικά με τη διάρκεια της καθυστέρησης ή της διακοπής) ή ακύρωσης αυτού,
δ) η ευθύνη φύλαξης χειραποσκευών και ανώτατων ορίων βάρους αυτών χωρίς την καταβολή ναύλου,
ε) η υποχρέωση της πλοιοκτήτριας εταιρείας για την καταβολή αποζημιώσεων στους επιβάτες στις ανωτέρω περιπτώσεις,
στ) το δικαίωμα του επιβάτη να λαμβάνει αντικειμενική πληροφόρηση όταν προβαίνει σε έρευνα για την πραγματοποίηση ταξιδιού και κατά τη διάρκειά του, σε περίπτωση διαταραχής αυτού,
ζ) διαδικασίες προώθησης του επιβάτη στον τελικό προορισμό του στην περίπτωση απώλειας ταξιδίου ανταπόκρισης λόγω καθυστέρησης του πλοίου,
η) τα δικαιώματα του επιβάτη στην περίπτωση απαγόρευσης απόπλου του πλοίου λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών,
θ) το ύψος των αποζημιώσεων στην περίπτωση άρνησης επιβίβασης λόγω υπεράριθμης έκδοσης εισιτηρίων καθώς και η υποχρέωση συνδρομής στον επιβάτη στις περιπτώσεις αυτές μέχρι την προώθηση στον προορισμό του,
ι) υποχρεώσεις προς τους επιβάτες οι οποίες σχετίζονται κυρίως με την ευταξία και την ασφάλεια του πλοίου,
ια) οι διαδικασίες υποβολής παραπόνων και καταγγελιών επιβατών καθώς και απαιτήσεων τους,
ιβ) ειδικές ρυθμίσεις και δικαιώματα για τα άτομα με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα για την καλύτερη εξυπηρέτηση τους και την απρόσκοπτη πρόσβασή τους στα πλοία και στους χώρους των λιμένων και αντίστοιχη υποχρέωση των μεταφορέων και των φορέων εκμετάλλευσης λιμένων να εξασφαλίζουν δωρεάν τα εν λόγω δικαιώματα,
ιγ) η υποχρέωση των μεταφορέων, των ναυτικών πρακτόρων και των φορέων εκμετάλλευσης λιμένων να παρέχουν στους επιβάτες, και σε εμφανή σημεία, πληροφόρηση για τα δικαιώματά τους.
 
2. Κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 12 του Νόμου 3709/08, όπως ισχύει, εκδόθηκε η αριθ. 3332.12/05/13/14-06-2013 Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ Β΄1453/2013) «Καθορισμός των διαδικασιών υποβολής παραπόνων επιβατών στις θαλάσσιες μεταφορές, του περιεχομένου του ειδικού εντύπου παραπόνων, καθώς και της διαχείρισης αυτών». 
Με την εν λόγω Υπουργική Απόφαση καθορίζονται: 
α) ο τύπος και το περιεχόμενο του εντύπου υποβολής παραπόνων που αφορά τη μη τήρηση των υποχρεώσεων του μεταφορέα ή του εκδότη του εισιτηρίου, όπως καθορίζονται στις διατάξεις του Νόμου 3709/08,
β) οι αρμόδιες Υπηρεσίες εποπτείας και διαχείρισης των παραπόνων και καταγγελιών,
γ) τα πρόσωπα υποδοχής των καταγγελιών ή παραπόνων ή απαιτήσεων του επιβάτη καθώς και η διαδικασία που ακολουθείται στις περιπτώσεις για τις οποίες, καταγγελίες ή παράπονά επιβατών, δεν δόθηκαν απαντήσεις ή επαρκείς εξηγήσεις.

Γιατροί στα πλοία


1. Με το άρθρο 22 του Νόμου 3409/2005 συστάθηκαν θέσεις ιατρών υπηρεσίας υπαίθρου σε Κέντρα Υγείας και Περιφερειακά Ιατρεία νησιωτικών και παράκτιων περιοχών με σκοπό την διάθεση τους σε δρομολογημένα ακτοπλοϊκά πλοία για την παροχή υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας στους επιβάτες και τα πληρώματα.
 
2. Με Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργείων Εμπορικής Ναυτιλίας, Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης καθορίσθηκαν 20 θέσεις σε Κέντρα Υγείας και Περιφερειακά Ιατρεία για την τοποθέτηση αντίστοιχων ιατρών, με σκοπό την ανάληψη υπηρεσίας σε αντίστοιχα ακτοπλοϊκά πλοία.
 
3. Με Kοινή Υπουργική Απόφαση ΥΕΝ και Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης «Εφαρμογή απαιτήσεων για τη διάθεση ιατρών υπηρεσίας υπαίθρου σε πλοία» καθορίσθηκαν:
α) οι γραμμές στις οποίες τοποθετούνται οι ιατροί με κριτήριο την απόσταση. (γραμμές άνω των 120 μιλίων),
β) οι διαδικασία τοποθέτησής τους στα πλοία με κριτήριο το μέγεθος των πλοίων στην κάθε γραμμή,
γ) οι υποχρεώσεις των ιατρών,
δ) ο απαραίτητος φαρμακευτικός και ιατροτεχνολογικός εξοπλισμός,
ε) λοιπές απαραίτητες λεπτομέρειες.